Transformasi Digital Institusi Zakat di Malaysia: Satu Analisis Berasaskan Kerangka Maqasid Syariah

Abstract

Transformasi digital telah mengubah landskap operasi institusi zakat di Malaysia, daripada sistem kutipan dan pengagihan manual kepada platform digital bersepadu yang merangkumi pembayaran dalam talian, aplikasi mudah alih, analitik data dan automasi proses. Perkembangan ini membawa pelbagai maslahah seperti peningkatan kecekapan, kebolehcapaian dan ketelusan, namun pada masa yang sama turut mendedahkan institusi zakat kepada mafsadah baharu seperti risiko privasi, kerentanan keselamatan siber dan kebergantungan berlebihan kepada sistem digital. Kajian konsep ini bertujuan meneliti fenomena transformasi digital institusi zakat di Malaysia menerusi lensa Maqasid Syariah bagi mengenal pasti bentuk maslahah dan mafsadah yang terhasil serta implikasinya terhadap lima daruriyyat, iaitu hifz aldin, hifz al-nafs, hifz al-'aql, hifz al-nasl dan hifz al-mal. Menerusi kaedah sintesis literatur dan analisis dokumentari terhadap laporan institusi, dasar rasmi serta kajian akademik bagi tempoh 2018 hingga 2026, kajian ini membangunkan satu kerangka konseptual bersepadu yang dinamakan Kerangka Tadbir Urus Digital Zakat Berasaskan Maqasid Syariah. Kerangka ini menghujahkan bahawa kecekapan teknologi semata-mata tidak mencukupi untuk menjamin pencapaian objektif Syariah, sebaliknya transformasi digital perlu disertai mekanisme tadbir urus yang menyeimbangkan penciptaan maslahah dengan pencegahan mafsadah secara serentak. Dapatan sintesis menunjukkan bahawa isu privasi data, bias algoritma dan keterasingan digital merupakan cabaran mafsadah paling ketara, manakala peningkatan ketelusan dan responsiviti perkhidmatan merupakan maslahah paling nyata daripada penggunaan teknologi digital. Kajian ini menyumbang kepada teori dengan memperluas aplikasi Maqasid Syariah kepada bidang transformasi institusi berasaskan digital, di samping menawarkan asas praktikal bagi pengauditan Maqasid dan penggubalan dasar tadbir urus digital zakat pada masa hadapan.

Kata Kunci: Transformasi Digital; Institusi Zakat; Maqasid Syariah; Maslahah dan Mafsadah; Tadbir Urus Digital Islam